20.5 C
İstanbul
Perşembe, Temmuz 9, 2020

Ahmet ÇARPAR | Sokrates  ‘‘Bulutlarda’’

‘‘Bana hüküm giydirecek olan suçlar değil, söylenti ve dedikodulardır. Kendimi savunamam. Bu gölgelerle dövüşmek olur. Kendinizi, suçlu olduğuma ikna edeceksiniz.’’

@musahib

Savunmasında, hakkındaki uydurulmuş iddialara böyle karşılık vermişti Sokrates.

Sokrates’in suçu, toplumun yerleşmiş kabullerinden, insan onuruna yaraşmayacak, akıldan uzak inanışlardan -bilhassa gençleri- özgürleştirme teşebbüsüydü. Bu bakımdan Sokrates kendi rolünü, insanların düşüncelerini dünyaya getirmelerine yardım eden bir ebeye benzetiyordu.

Sokrates’in bilgeliği şehirde yayılmıştı ve söz konusu teşebbüsü yerleşik düzeni red anlamını içerdiğinden suçlayıcılarını bulmakta gecikmedi. Meletos, Anytos ve Lykon, Sokrates’in yargılanmasına giden süreci hazırladılar.

Bunların dışında Sokrates’in yargılanmasındaki payı azımsanmayacak bir başka olay da neredeyse onu hedef gösteren bir tarzda kaleme alınan 22’sindeki genç komedya yazarı Aristophanes’in Bulutlar adlı oyunudur.

Aristophanes Bulutlar’da Sokrates’i para karşılığında mugalata öğreten, güçlü önerme ve tezleri zayıf olanlara alt ettiren bir laf cambazlığının temsilcisi olarak çizer. Bu, bir anlamda, modern dünyada, basın ve propaganda yoluyla bir fikir adamının toplumda şeytanlaştırılmasını andırıyor.

Sokrates vardığı sonuçlar, hayat görüşü, inandığı değerler konusunda toplumla ters düşmekten korkmuyordu. Ona bu cesareti bahşeden şey, ruhuna hiç kimsenin zarar veremeyeceği inancıydı.

Aristophanes’in bu oyunundan yaklaşık 2400 yıl sonra İstanbul’da bir oyun yayınlandı: Sokrates ‘‘Bulutlarda’’. Güngör Dilmen’in kaleme aldığı bu oyun bir nevi Aristophanes’in komedisine yazılmış bir naziredir, Sokrates’i yeniden hayırla yâd ediş ve ta’zimdir.

Güngör Dilmen 1930 yılında Tekirdağ’da dünyaya gelmiş. Üniversitede klasik filoloji eğitimini tamamladıktan sonra Amerika’da tiyatro üzerine tahsil görmüş. Şiirle başladığı yazın hayatına tiyatroyla devam etmiş ve bu türde karar kılmış ve birçok önemli eserlere imza atmıştır: Midas’ın Kulakları, Canlı Maymun Lokantası, Kurban, Deli Dumrul vs.

Sokrates ‘‘Bulutlar’’da ise 9 Temmuz 2012’de hayata veda eden Güngör Dilmen’in ölmeden önce kaleme aldığı son eseridir ve kitap o öldükten sonra yayımlanabilmiştir. Kitaba yazdığı önsözde Prof. Dr. Ayşegül Yüksel şöyle diyor: ‘‘Hastalığı sırasında telefonla aradığım eşi bana Sokrates ‘‘Bulutlar’’da başlıklı bir oyun yazdığını söylemişti. Dilmen oyunun yayımlandığını ne yazık ki göremedi. Sokrates ‘‘Bulutlar’’da, toplumuna olan sevgisini her şeyden üstün tutan bir düşünce insanının, hakkında yanlış yargılar üretilmesine izin vermemek için canından nasıl vazgeçtiğini gösteren bir metindir. Oyunda, tüm varlığını –bilindiği sanılan- gerçekleri sorgulamaya adamış olan Sokrates’in yaşamının son aşaması anlatılır.’’

Güngör Dilmen, oyunlarına seçtiği konulara bakılırsa sıklıkla geçmişten beslenir. Fakat onunki, kurgusunun konusunu tarihten getirdiği bir vakayı tekdüze bir biçimde hatırlamak ve hatırlatmak değildir. Geçmişle şimdiyi aynı düzleme getirerek anlattığı vakaya bir dirim getirdiği görülüyor Güngör Dilmen’in.

Söze oyundan bir alıntıyla nihayet verelim:

SOKRATES:

Karşınızda kendimi sizlere acındırmak için ağlayıp sızlamamı bekliyordunuz.

Öyle yapsaydım kurtarırdım tatlı canımı sizin indinizde.

Ne sevinecektiniz. Düş kırıklığına uğradınız.

Beni ölüme yargılayan sayın jüri üyeleri.

Çocuklarınızla paylaşacaksınız bu utancı.

Budur Sokrates’in sizler üstüne ilenci.

Atina’nın düşmanları kıvanacak sizinle.

Onlara ballı çörek yedireceksiniz.

Beni siz yargıladınız ölüme.

Sizi erdem yargılayacak zaman içinde.

 

Nedir, Sokrates kendisi için hazırlanan zehri yudumlamış ve ölüm gövdesine yavaş yavaş yayılmıştır. Artık Atina’da değildir. Göğe ağmıştır gövdesi. Yani bulutlara…

BENZER YAZILAR

EDİTÖR ÖNERİLERİ